Οχειρουργός κεφαλής και τραχήλου Joseph Califano, M.D. κάθεται σκεπτικός στο γραφείο του. Φανταστείτε, λέει, να μπορούσατε να χρησιμοποιήσετε ιδιαίτερα ευαίσθητους μοριακούς δείκτες για να ανιχνεύσετε καρκινικά κύτταρα άμεσα, κατά τη διάρκεια που ο ασθενής υποβάλλεται σε χειρουργική επέμβαση, παρά να αναμένετε την καθυστερημένη διάγνωση του παθολογοανατόμου, ανάλυση που στηρίζετε σε τομές κυττάρων κατεψυγμένου παρασκευάσματος.

«Για τους ασθενείς με καρκίνο της κεφαλής και του τραχήλου, ένα ή δύο εκατοστά διαφορά στην αφαίρεση ενός όγκου μπορεί να έχει ως συνέπεια μετεγχειρητικά προβλήματα με την ομιλία τους ή ακόμα και να τρέφονται με σωληνάκι», λέει ο Califano.

«Επομένως μια ακριβής ανάλυση των χειρουργικών ορίων κατά τη διάρκεια της επέμβασης είναι πραγματικά αποφασιστικής σημασίας.»

Σήμερα, ωστόσο, σχεδόν όλοι οι χειρουργοί στηρίζονται στην παθολογοανατομική έκθεση. Αλλά ο Califano και οι συνάδελφοί του ερευνητές Wayne Koch, M.D., και David Sidransky, M.D., εξετάζουν μία νέα μοριακή τεχνική. Δεν είναι μυστικό ότι οι μοριακοί δείκτες είναι ακριβέστεροι από την συμβατικές τεχνικές εξηγεί ο Califano αλλά χρειάζονται πέντε ημέρες για να ολοκληρωθεί η μοριακή ανάλυση.

Χρησιμοποιώντας νέες μοριακές τεχνικές, για να ελέγξουν μεταβολές στο DNA, όπως η μεθυλίωση, αυτοί οι ερευνητές προσπαθούν οι τεχνικές αυτές να γίνονται άμεσα, μέσα στο χειρουργείο. Τώρα, συμμετέχουν σε μια μεγάλη έρευνα για να προσδιορισθεί κατά πόσο οι μοριακοί δείκτες, που χρησιμοποιούνται στις πιλοτικές τους μελέτες, μπορούν στην πραγματικότητα να προβλέψουν την επανεμφάνιση καρκινικών κυττάρων.

«Αν αυτό αληθεύει, μπορούμε να χρησιμοποιούμε αυτή τη μέθοδο για να καθορίζουμε άμεσα τα χειρουργικά όρια» λέει ο Califano.

«Θα μπορούσε να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο εκτελούμε τις επεμβάσεις, επιτρέποντάς μας να αφαιρέσουμε λιγότερο ιστό και να απομακρύνουμε επίσης ολοκληρωτικά τον όγκο. Μπορούμε να είμαστε πολύ περισσότερο ακριβείς.»

Σε μια ανάλογη έρευνα, ο Califano και οι συνάδελφοί του μελετούν τις γενετικές μεταβολές σε ύποπτα προκαρκινικά κύτταρα. Ενώ ορατές, λευκές επικαλύψεις (patches) προηγούνται κάποιων καρκίνων της κεφαλής και του τραχήλου άλλες επικαλύψεις (patches) προκαρκινικών κυττάρων μπορούν να εντοπισθούν μόνο με τη χρήση μοριακών μεθόδων.

Για να εντοπιστούν οι αλλοιώσεις αυτές, ο Califano μελετά τις μεταβολές του DNA σε 700 ασθενείς με ιστορικό έντονου καπνίσματος και κατανάλωσης αλκοόλ. Αυτοί είναι γνωστοί παράγοντες κινδύνου για καρκίνο της κεφαλής και του τραχήλου. Οι μεταβολές αυτές, που μπορούν να εντοπισθούν με απλή δοκιμασία σιέλου, μπορούν να βοηθήσουν τους ιατρούς να εντοπίσουν τους ασθενείς και να τους χορηγήσουν προληπτικά την κα τάλληλη θεραπεία με φάρμακα και να ενταχθούν σε προγράμματα, όπως η διακοπή του καπνίσματος.

Σύμφωνα με τα πρώιμα αποτελέσματα, οι γενετικές μεταβολές που προηγούνται της εκδήλωσης των καρκίνων της κεφαλής και του τραχήλου παρατηρούνται σε πολύ πρώιμο στάδιο, όταν ακόμη τα κύτταρα θεωρούνται φυσιολογικά.

«Αυτή είναι μια χρυσή ευκαιρία για τον εντοπισμό του προβλήματος, πολύ πριν εξελιχθεί σε καρκίνο», λέει ο Califano.

«Μπορούμε να αποφύγουμε την χειρουργική επέμβαση και την χημειοθεραπεία, που είναι πιθανόν να οδηγή σουν σε ανικανότητα.»